Alles is verbinding


Alles is verbinding

Thuis

Thuis is waar jij je hand door mijn haar haalde. Thuis is het afluisteren van gesprekken aan de keukentafel. Thuis is de foto’s van familieleden in fotolijstjes aan de muur. Thuis is de haren op je armen bij je vader terugvinden. Thuis is de kruiden van een recept kennen. Thuis is het opgemaakte bed van je oma. Thuis is je broer terugvinden in de verhalen die je moeder vertelt.

Thuis is het kraaienbosje, met mijn lievelingsboom.  Thuis is het thuis van mijn oma, en het zien van haar handen.

Thuis is breekbaar en niet uit te leggen. Thuiskomen is herkenning, het gevoel ergens bij te horen. De mensen die we kennen, de herinneringen die we delen, de verbinding die we voelen. De fascinatie voor de band, die er onuitgesproken altijd is.

Over waar we heen gaan…

Door middel van een DNA-analyse bij een bedrijf zoals My Heritage DNA kun je,  wanneer je je wangslijm inlevert, te weten komen waar je voorouders vandaan kwamen, en waar in de wereld mogelijk verre familie woont. Je krijgt toegang tot een online wereldkaart waarop achtergrondinformatie over de DNA-analyse te lezen is, en waarop je kan zien hoe jouw voorouders zich over het aardoppervlak hebben bewogen. De analyse uitkomst van een dergelijk onderzoek is binnen een paar weken bekend en in je eentje vanachter je computerscherm te bekijken. Een biotechnologische analysemethode als bemiddelaar tussen het heden en het verleden; snel en makkelijk.

We verlangen om te weten waar we vandaan komen. Dat is niets nieuws, het is niet iets wat kenmerkend is voor de tijd waarin we nu leven. De manier waarop we met dit verlangen omgaan, is dat echter wel. De methodes waarop we onze geschiedenis willen doorgronden, in de hoop te achterhalen waar we vandaan komen, sluit naadloos aan bij de individualisering van de samenleving. In de ijdele hoop om verbinding te vinden en de plek waar we vandaan komen en waar we thuis horen te achterhalen, versturen we ons DNA en verbinden we ons aan een testuitslag.  

Emmy Bergsma: Hidden treasures – family history

…en waar we vandaan komen

 We stellen de verkeerde vragen, gebruiken de verkeerde methodes en krijgen daardoor niet de antwoorden waar we zo naar verlangen. Wat vertelt een DNA analyse ons eigenlijk? Wat willen we er mee bereiken?

We reizen en-masse de hele wereld over, nemen we contact op met de andere kant van de wereld, loggen we in op datingapps en swipen we dat het een lieve lust is. Maar ondertussen gaan we, zo lijkt het, steeds meer gebukt onder een structurele onttrekking van verbinding. Nog nooit ervaarden zoveel mensen in een samenleving een gevoel van eenzaamheid.

Zou het zo kunnen zijn dat hoewel de technologische samenleving ons van alle gemakken voorziet, zij ook ten grondslag aan onze ontworteldheid? We zoeken de oplossing voor ons emotionele ongemak in meer technologie en wetenschap. Maar in de meeste gevallen zal een uitslag uit een laboratorium het gevoel van disconnectie en ontworteldheid niet wegnemen. We zoeken naar geborgenheid, veiligheid en verbondenheid door middel van rationaliteit. We zijn vergeten om met elkaar in gesprek te gaan, naar elkaars verhalen te luisteren, ons verleden te omarmen. We zijn op drift.

In plaats ons DNA in te leveren zouden we ook in gesprek kunnen gaan met onze ouders, onze opa’s en oma’s, onze neven en nichten. Weet jij waar het geboortehuis van je moeder staat? Hoe het er uit ziet? Ben je wel eens teruggegaan naar de plek waar je als kind ooit op straat speelde? Weet je wat je opoe deed voor werk? Vraag je je wel eens af hoe het die docent van de basisschool is vergaan? Of waar je vroegere buurjongetje nu woont?

Wat zal er gebeuren wanneer je gaat graven in verre verledens die – misschien niet eens direct – met jou te maken hebben? Zijn we bang om oude wonden open te halen en zien we op om tegen een eventuele confrontatie? De confrontatie met onszelf is waarschijnlijk het meest spannende vooruitzicht: er is moed nodig om je bloot te durven geven aan wat je niet meer kunt veranderen. Durf je te vragen naar het krijgsgevangenschap van opa, of de reis naar Nederland van moeder? Wat zal er gebeuren wanneer je begint met luisteren? En mag er wel over gepraat worden? Wat zullen we vinden onder de stoflagen van vergetelheid? Waar komen we vandaan?


Eerst was ze wolk. Nu is ze water.
Acrylic and charcoal on cotton and wooden frame 220 x 250 x 220 cm
Foto: Hong Kie Tan

Waar we zijn gebleven

In de werken van Emmy en Sarah wordt benoemd wat we zijn vergeten, of waar niet over gepraat mag of kan worden. Littekens en liefde die worden doorgegeven aan volgende generaties, zijn tastbaar gemaakt in verhalen van kleuren en materialen, een verzameling van herinneringen. Het ondoorgrondelijke en onzichtbare oerwoud van wortels heeft noch begin, noch eind. Hoe en waar deze wortels met elkaar in verband staan, zal misschien nooit wel duidelijk worden. Alles is met elkaar verbonden. Bepaalde eigenaardigheden, angsten of gedachten waarvan we dachten dat ze bij ons hoorden, blijken wellicht verbonden met familieleden waar we niets van wisten.

Het ervaren van verbinding is een proces, een organisch groeiend geheel van herinneringen, keuzes, emoties, relaties en overdenkingen. Het doorleven van familieverhalen waarin we zoeken naar onze geschiedenis en deze hervinden, komt misschien wel het dichtste in de buurt van het gevoel van verbonden zijn.  Door er over met elkaar in gesprek te gaan, verkrijgen de gebeurtenissen in de familie langzaam, met horten en stoten, een eigen plek van betekenis in ons leven. Thuis is het netwerk waar al deze verhalen en herinneringen samenkomen in een gevoel van geborgenheid.

Alleen door onderzoek en reflectie kunnen we nieuwe niveaus van verbondenheid ervaren. Het gaat hierbij om verbondenheid met mensen die met hun verhalen van toen een nieuwe betekenis verlenen aan het nu. In die zin zijn de werken van Emmy en Sarah een uiting van datgene wat tijdens dit proces naar de oppervlakte komt borrelen. De reis die zij maken gaat echter verder, naar daar waar er geen controle is, voorbij de angst voor het schaamtegevoel. Die plek, waar de dood ook iets heel troostends kan zijn. We voelen, zonder dat we het kunnen aanwijzen, de verbintenis met het geheel. Niet meer door middel van technologie duiden, of wetenschappelijk analyseren, maar dichterbij ons gevoel komen. Daar ligt onze uitdaging.

Waar we zijn gebleven


Informatie over het project Lichtung

Dit essay werd geschreven in opdracht van Emmy Bergsma and Sarah Grothus voor het project Lichtung . Voor meer informatie over het project kun je terecht op de project pagina

Op Future Based ( een projectpagina van Denkkaders) kun je de tekst in het Engels vinden.

Het essay is in twee talen ( Duits en Nederlands) opgenomen in het boek ;
Lichtung Vom Leben unserer Vorfahren

Website Sarah Grothus / Website Emmy Bergsma

Cover foto: Sarah Grothus
Eerst was ze wolk. Nu is ze water. Zuerst war sie eine Wolke. Nun ist sie Wasser. Acrylfarbe und Holzkohle auf Baumwolle an Holzgestell 220 x 250 x 220 cm, 2018 Photo: Hong Kie Tan

Dank aan Heleen Janssens Schoonschrift