Aan mijn dochter

Aan mijn dochter


27 – 12 -2016

Lieve Lola,

 

Op het moment dat ik dit schrijf, sta je naast me te verven. Grote vlakken rood met groen en geel kleuren het papier. Er staat limonade op de tafel, een half afgeknaagde boterham heeft de weg naar je mond gevonden, de rest ligt verspreid op de grond.

Je ademt door je mond, want je bent verkouden. Met dat kleine leed van een verstopte neus hebben we de zorgen van vandaag meteen besproken. Meer hebben we niet om ons druk over te maken. Meer is er ook niet om over te schrijven. We hebben het goed en ik weet dat je dat weet.

Je kent het ritme van de dag. Je weet dat als het donker is er een lampje brandt op de gang. Je weet dat er eten is als je er om vraagt. Je weet dat we komen als je roept. Je kent gelukkig ook geen redenen om te twijfelen. Je hebt een vertrouwen in de wereld als een vanzelfsprekendheid die ik ieder kind gun.

Glazenbol

Gister was je jarig. De bordjes met restanten Frozen taart, kopjes koffie en glazen vol plakkerige limonade staan nog op het aanrecht. Verdwaalde slingers en confetti herinneren aan een huiskamer vol familie. De dagen dat ik je ken zijn nog te tellen. Je bent nog zo klein.

Soms als ik naar je kijk verdwaal ik in dagdromen over de toekomst. Ik bestudeer je gezichtje als een glazenbol, alsof ik kan lezen wat de toekomst gaan brengen. Denken over wat je gaat doen, wie je zal zijn.

Ik denk over de tijd waarin wij leven, de onrust, de kansen. We leven in een wereld van mondialisering en van verandering.  Ons wereldbeeld verandert continu. Dat is ironisch genoeg iets dat niet lijkt te veranderen.

Die voortdurende beweging van de wereld om ons heen is precies waarom ik deze brief aan je schrijf, kleine lieve Lola. Alles is vergankelijk, veranderlijk en heerlijk onvolmaakt. Dat klinkt misschien helemaal niet zoals je het zou willen. Want als de wereld goed voor je is, wil je het liefste dat ze precies zo blijft zoals ze is. Maar verandering geeft ook vrijheid. Want juist nu we in een wereld vol ideologieën leven, geeft verandering houvast. Het is aan onszelf om te twijfelen aan wat we denken te weten, om fundamenten te bevragen, om de vrijheid van keuzes te omarmen.

Vrijdagavond

Een wijs man zei ooit: ik twijfel dus ik besta.[1] Ik ben van mening dat twijfel het begin is van alle wijsheid. Ik hou me graag vast aan het feit dat we nog niet veel weten en dat alles verandering is.

Elk geloof, elke wetenschap, elke waarheid, is een beeld dat we niet zonder onze eigen overtuigingen kunnen vormen. We hebben onze meningen, omdat we ervan overtuigd zijn dat iets waar is of iets goed is. Maar onze overtuigingen veranderen. Onze verklaringen blijken achteraf niet juist te zijn en worden bijgesteld. Onze meningen worden herzien. Dat noemen we dan vooruitgang. Maar begrijpen we door vooruitgang de wereld ook echt beter?

Nu ik dit zo schrijf, denk ik aan de vrijdagavond van vorige week.

Jij ligt al in bed, rode wangen van het buitenspelen. De straat is stil. Ik zit op de bank met je vader. We lepelen kwark uit onze plastic bekertjes en kijken voordat we aan de film beginnen het nieuws van half acht. Het nieuws dat maar weinig lijkt te veranderen. Ik zie mensen het leven laten. Ik zie mensen idealen schreeuwen, vechten voor idealen, vluchten voor idealen.

En dan kom jij in beeld. Je blonde haar is donker, je donkerbruine ogen kijken ondanks het stof en het bloed op je kleine gezicht helder de wereld in. Jou ontgaat niets. Ik zie aan je gezichtje dat je heel hard wil huilen, maar je doet het niet. Je durft niet. Je kijkt doodstil naar de wanhopig schreeuwende vrouw naast je.

De brok in mijn keel heeft ongekend scherpe punten en prikt tranen in mijn ogen.

Afgetroefd door schuldgevoel

Nergens komen overtuigingen van allen tegen allen gewelddadiger tot uitdrukking dan in een oorlog. In feiten kunnen we de oorlogen en het leed verklaren. Maar kunnen we het ook begrijpen? Ik niet.

Ik zet de tv harder. Misschien om mezelf wijs te maken dat ik het nieuws zo beter kan verstaan en op die manier beter kan begrijpen wat er gebeurt. Maar waarschijnlijker om het gefluister van mijn moraal te overstemmen. Want ik doe niks. Ik kijk alleen maar.

Lamgeslagen door beeld. Afgetroefd door schuldgevoel. Tevreden dat ik in ieder geval bedenk hoe goed we het hebben met de afstandsbediening in mijn hand, klaar om weg te zappen op de moeilijkste momenten. Tja Lola, zo dapper is je moeder.

Maar ik schrijf dit niet omdat ik je wil opzadelen met een schuldgevoel of dankbaarheid wil afdwingen. Ik wil je iets heel anders mee geven in je hopelijk lange en gelukkige leven.

Blijf kijken

Bedenk dat we door een gekleurde bril kijken, lieve Lo. Ik denk voor jou aan een roze bril met gele glazen. Dat mooi gekleurde glas geeft ons een gekleurd beeld. Afhankelijk hoe het licht door de glazen valt, kleurt de wereld subtiel, onbewust en soms overduidelijk verblindend.

De media, onze cultuur,  afkomst en dagelijkse omstandigheden bepalen hoe we de wereld bekijken. Ook al zou ik willen, ik kan je er niet tegen beschermen. Je omgeving op een bepaalde manier zien, zorgt ervoor dat je je  in ieder geval grotendeels thuis voelt in onze samenleving.

Vooralsnog heb ik er alle vertrouwen in dat de wereld je bevalt. Met enige regelmaat sta ik verbaasd van je heerlijk naïeve enthousiasme en je nieuwsgierigheid. In de supermarkt vertel je wildvreemde mensen over je bloedneus van gisteravond. Je noemt iedereen tegen de zestig opa of oma en staren doe je nog zonder oordeel vanuit pure fascinatie.

Wat ik vurig hoop lieve Lo, is dat je blijft staren. Dat je met onbekende mensen blijft praten omdat je nieuwsgierig bent gebleven. Dat je jouw draai kunt vinden in de wereld waarin we leven.

Maar dat je naar je omgeving kunt kijken en het vanzelfsprekende kan blootleggen.

Ik wens dat je de luxe kent om niet te solliciteren naar de baan vanwege geld, maar vanwege andere waarden. Gooi je oude schoenen weg voordat je nieuwe hebt; leer op blote voeten lopen. Laat je niet laat opjagen door mensen die vasthouden aan wat moet en wat moet zijn. De kunst is om te leren een goed advies te herkennen.

Examineer de extremen

Daag dwalende geesten uit. Weeg mee met de weegschalen. Examineer de extremen. Bevraag ideeën die op een altaar van fundamenten zijn geplaatst. Luister naar gefluister. Ik wil dat je weet dat er meer is dan het ritme van de dag. Dan de uren van de fabriek, het leven tussen de winkels, het leven tussen het ochtendnieuws en het avondeten.

Misschien is het een bevrijding om ons niet richten op hoe de wereld is, maar hoe de wereld wordt gedacht en ervaren. Misschien leren we elkaar op die manier beter begrijpen. Want om begrip te krijgen moeten we niet de overtuigingen van anderen beoordelen, maar ons afvragen hoe het komt dat bepaalde overtuigingen voor anderen geloofwaardig zijn. [2]

Besef dat er geen context onafhankelijke rationele overtuigingen bestaan, slechts rationele overtuigingen die (plaatselijk) geaccepteerd zijn.[3] En dat je in deze veranderlijke wereld geconfronteerd gaat worden met ideeën waar je niet achter staat of die juist bij je passen. Ik hoop dat je nieuwsgierig en eigenwijs genoeg bent om je altijd af te vragen waarom mensen denken zoals ze doen.

Verandering

Mocht ik ooit zijn vastgeroest in mijn denken, wil je me dat dan zeggen? Misschien ben ik een tijdje stil blijven staan, ben ik de grip onopgemerkt verloren. Misschien ben ik verzand in gezapige gematigdheid of dogmatisch geworden in de veranderlijkheid. Of ben ik moe van mee bewegen en wil ik met wat zekerheid weten. Een oud besje verbitterd door emoties, verzadigd door het leven.

Wil je me dan vertellen over hoe jij naar de wereld kijkt? Over jouw ervaringen en inzichten?

En als ik dan geïrriteerd reageer tijdens onze discussies, wijs me dan voorzichtig op deze brief.

Ik weet zeker dat ik er spijt van ga krijgen want alles verandert en niets is zo moeilijk als verandering.

Liefs,

 

Mam


 

[1] René Descartes zocht naar zekerheid door aan alles te twijfelen. Descartes kwam door systematisch aan alles te twijfelen op één zekerheid uit: wát ik denk is in de meeste gevallen niet waar, maar het is zeker dát ik dat denk.  

De conclusie is alom bekend, Cogito ergo Sum. Ik denk dus ik besta.

[2] Hilary Putnam, Two Philosophical perspectives, pp 49-74, uit: Reason, Truth and History, Cambridge University Press (1981)

[3] Barry Barnes en David Bloor, Relativism, Rationalism and the Sociology of Knowledge pp 21-47 uit: Martin Hollis en Steven Lukes (eds.) Rationality and Relativism,, The MIT Press (1982)


Dit stuk heb ik geschreven aan Lola en op 10 januari ingediend bij #ikschrijf.

“In een democratische samenleving zou de kans dat jouw stem gehoord wordt niet moeten afhangen van zaken die er niet toe doen, zoals geslacht of etniciteit. Helaas is dat wel het geval. (…)  De groep vrouwen die wél een plekje heeft veroverd in het publieke debat, is opvallend homogeen.#ikschrijf wil daar verandering in brengen. Dat doen we door het gesprek aan te gaan met auteurs, uitgevers en wetenschappers; door een inhoudelijk debat aan te zwengelen over de inrichting van het publieke debat en door het organiseren van een essaywedstrijd voor vrouwen.”- Ikschrijf

 

Werk op de foto: Geography of time, Fiona Tan in Mudam Luxemburg